Wat is Semax?
Semax is een synthetisch heptapeptide, afgeleid van het ACTH(4-7)-fragment en aangevuld met een staart die de afbraak zou vertragen. Het werd in de vroege jaren tachtig ontwikkeld aan het Instituut voor Moleculaire Genetica van de Russische Academie van Wetenschappen. Sinds de jaren negentig staat het in Rusland geregistreerd als neusgeneesmiddel, met indicaties rond acute beroerte en chronische doorbloedingsproblemen van de hersenen met cognitieve klachten. In de EU en de VS heeft het geen handelsvergunning.
Wat is Selank?
Selank is eveneens een synthetisch heptapeptide, opgebouwd rond tuftsine — een lichaamseigen fragment van immunoglobuline G — met dezelfde afbraakvertragende staart. Het komt uit hetzelfde Moskouse cluster als Semax en is sinds 2009 in Rusland geregistreerd als anxiolyticum, receptvrij verkrijgbaar, met indicaties rond angsttoestanden en neurasthenie. Ook Selank heeft in de EU en de VS geen handelsvergunning.
Mechanisme: verwante herkomst, ander vermeend aangrijpingspunt
Beide peptiden zijn ontworpen als stabielere varianten van een lichaamseigen fragment, en bij beide komt vrijwel al het mechanistische werk uit dezelfde kring Moskouse onderzoeksgroepen — met N.F. Myasoedov als terugkerende mede-ontwikkelaar én medeauteur, een belangenverstrengeling die meeweegt bij het lezen van de literatuur.
Voor Semax ligt de nadruk op neurotrofines: in rattenonderzoek ging toediening samen met hogere BDNF-eiwitspiegels en met veranderde genexpressie na experimenteel opgewekte hersenischemie. Voor Selank ligt de nadruk op GABAerge neurotransmissie: rattenonderzoek beschrijft veranderde expressie van GABA-receptorsubeenheden en een allosterisch modulerend effect op die receptoren dat tegelijk de werking van diazepam zou blokkeren. Beide lijnen zijn dierdata en celexperimenten; bij mensen is geen van beide bindingsprofielen vastgesteld, en gepubliceerde humane farmacokinetiek ontbreekt voor allebei.
Er bestaat één humane studie die de twee peptiden rechtstreeks naast elkaar zet: 52 gezonde deelnemers ondergingen rusttoestand-fMRI voor en na eenmalige toediening van Semax, Selank of placebo. Beide actieve middelen gingen samen met veranderingen in functionele connectiviteit tussen de rechter amygdala en de rechter temporale cortex, maar de studie mat uitsluitend connectiviteit — geen cognitie, geen angstscore, geen ander klinisch eindpunt[1]. Dat een studie beide peptiden in hetzelfde protocol test, wordt online soms voorgesteld als bewijs dat ze samen "synergetisch" zouden werken; die uitspraak doet de studie zelf niet.
Evidence: twee smalle, aparte dossiers
Voor Semax is het klinische dossier het grootst rond acute ischemische beroerte: enkele tientallen tot ruim honderd patiënten per studie, telkens Russischtalig, open van opzet en zonder placebo-arm. Een Russische meta-analyse uit 2018 vond acht studies met in totaal 654 patiënten, maar kon er slechts drie poolen met 181 patiënten, en de auteurs riepen zelf op tot multicentrisch dubbelblind onderzoek[2].
Voor Selank bestaan drie klinische studies bij samen ongeveer 190 patiënten met angststoornissen of neurasthenie, eveneens Russischtalig, open en zonder placebo-arm; ze vergelijken Selank met een benzodiazepine in plaats van met een controlegroep zonder actieve behandeling[3]. Een systematische review of meta-analyse bestaat voor Selank niet.
Bij geen van beide bestaat een gepubliceerde, placebogecontroleerde studie met klinische uitkomstmaten bij mensen, en onafhankelijke westerse replicatie ontbreekt voor allebei. Op ClinicalTrials.gov staat voor geen van beide een prospectieve studie geregistreerd. Het verschil zit dus niet in de bewijskracht — die is bij allebei laag — maar in het domein waarop de Russische studies zich richten: beroerteherstel en cognitie bij Semax, angst en spanning bij Selank.
Regelgeving: zelfde land, andere Amerikaanse route
Beide peptiden zijn in Rusland geregistreerd via hetzelfde staatsregister voor geneesmiddelen[4], en bij geen van beide staat die registratie gelijk aan een beoordeling door de EMA of de FDA. In de EU en de EER heeft geen van beide een handelsvergunning: geen centrale EMA-registratie, geen Nederlandse of Belgische vergunning, geen vermelding in de Geneesmiddeleninformatiebank van het CBG.
In de Verenigde Staten liep de recente geschiedenis uiteen. Semax werd op 23 en 24 juli 2026 door het FDA Pharmacy Compounding Advisory Committee beoordeeld voor de 503A Bulks List; FDA-staf adviseerde de stof niét op te nemen, waarna de commissie alsnog met 8 tegen 5 stemmen vóór opname stemde — een niet-bindend advies over grondstoffen voor apotheekbereiding, geen handelsvergunning[5]. Selank stond niet op de agenda van die zitting: de FDA plaatste "Selank Acetate (TP-7)" in september 2023 al in Categorie 2 van een eerdere interim-lijst (stoffen met vastgestelde significante veiligheidsrisico's), en verwijderde het middel in september 2024 nadat de nominatie was ingetrokken — een intrekking is evenmin een goedkeuring[6].
Op de WADA-verbodslijst van 2026 wordt geen van beide bij naam genoemd. Vangnetcategorie S0 geldt voor stoffen zonder actuele goedkeuring door enige overheidsinstantie voor menselijk therapeutisch gebruik, en juist doordat er voor allebei een Russische registratie bestaat, is de toepasselijkheid daarvan juridisch onhelder[7]. Sporters leggen die vraag het beste voor aan hun antidopingautoriteit. In Nederland en België is het aanbieden van een niet-geregistreerd geneesmiddel verboden, ongeacht welke van de twee het betreft.
Wat betekent dit?
Semax en Selank delen een ontwikkelcluster, een registratiepatroon en een bewijsprobleem: klein, Russischtalig, zelden placebogecontroleerd, zonder onafhankelijke westerse replicatie. Ze verschillen in het domein waar de claims op inzoomen — cognitie en beroerteherstel tegenover angst en spanning — en in hun recente Amerikaanse regelgevingsgeschiedenis. Geen van beide is daarmee beter onderbouwd dan de ander; het zijn twee aparte, allebei smalle dossiers. Dit artikel is informatief en geen aanmoediging tot gebruik van deze peptiden; wie meer wil weten over de losse profielen leest de dossiers over Semax en Selank.