Wat is Selank?
Selank is een synthetisch heptapeptide: een keten van zeven aminozuren met de sequentie Thr-Lys-Pro-Arg-Pro-Gly-Pro. De eerste vier daarvan vormen tuftsine, een lichaamseigen tetrapeptide dat als fragment van de zware keten van immunoglobuline G ontstaat. Aan die kern is aan de C-terminus een Pro-Gly-Pro-staart gekoppeld, bedoeld om de enzymatische afbraak te vertragen[1].
Het peptide werd ontworpen en geproduceerd aan het Instituut voor Moleculaire Genetica van de Russische Academie van Wetenschappen, samen met het V.V. Zakusov Onderzoeksinstituut voor Farmacologie: hetzelfde Moskouse cluster waaruit ook Semax voortkwam[1]. N.F. Myasoedov is mede-ontwikkelaar én medeauteur van de sleutelpublicaties, inclusief het mechanistische werk[1][2]. Dat maakt die publicaties niet onjuist, maar het is een belangenverstrengeling die meeweegt bij het lezen ervan. De bewering die op verkooppagina’s rondgaat dat Selank van Vladimir Khavinson zou komen, klopt niet: het peptide is aantoonbaar in dit Moskouse cluster ontwikkeld[1].
In Rusland staat Selank (Селанк) in het staatsregister voor geneesmiddelen als nasaal preparaat, onder ATC-code N05BX (“overige anxiolytica”), met AO “Peptogen” te Moskou als registratiehouder en een oorspronkelijke registratie van 30 april 2009[3]. Het middel wordt daar zonder recept afgegeven. Online wordt die registratie vaak opgevoerd als bewijs van werkzaamheid, maar een nationale registratie binnen een ander beoordelingskader — en dan ook nog receptvrij — is iets wezenlijk anders dan een beoordeling door de EMA of de FDA. Buiten Rusland heeft Selank nergens een handelsvergunning; claims over een registratie in Oekraïne of elders in Oost-Europa zijn in geen officieel register terug te vinden.
Hoe zou het werken?
De voorgestelde werkingsmechanismen van Selank komen vrijwel volledig uit preklinisch onderzoek: ratten en experimenten op hersenmembranen. Het zijn hypothesen over hoe het peptide zou kunnen werken, geen bij mensen vastgestelde effecten.
De meest geciteerde aanwijzing komt uit genexpressieonderzoek. In de frontale cortex van ratten was een uur na toediening de expressie van 45 van de 84 onderzochte genen rond neurotransmissie veranderd, waaronder subeenheden van de GABA-receptor. De auteurs leiden daaruit af dat Selank het GABA-systeem allosterisch zou kunnen moduleren[1]. Dat is een momentopname in diermateriaal en zegt op zichzelf niets over angst of stemming bij mensen.
Radioligandonderzoek op rattenhersenmembranen beschrijft Selank vervolgens als een subtype-selectieve, concentratieafhankelijke allosterische modulator van GABA-receptoren die tegelijk de modulerende werking van diazepam en olanzapine blokkeert[2]. Dat laatste maakt het beeld ingewikkelder dan de populaire samenvatting “werkt op GABA zoals een benzodiazepine, maar zachter”. De receptorfarmacologie is niet eenduidig, en bij mensen is het bindingsprofiel nooit vastgesteld.
Een onafhankelijke Engelstalige review in het Journal of Clinical Pharmacology plaatst Selank mede daarom samen met phenibut in de categorie slecht onderzochte Russische middelen met een GABAerg mechanisme, en pleit voor onderzoek naar misbruikpotentieel voordat zulke producten breed beschikbaar komen[4]. Wat daarnaast volledig ontbreekt, is farmacokinetiek: er is geen gepubliceerd humaan onderzoek met moderne bioanalytische methoden. Het percentage biologische beschikbaarheid dat online circuleert, komt uit de productinformatie van de fabrikant bij de Russische registratie en niet uit onafhankelijk peer-reviewed onderzoek[3].
Wat zegt het onderzoek?
PubMed bevat ongeveer 135 records voor “selank” (peiling augustus 2026). Die omvang zegt weinig over bewijskracht: de overgrote meerderheid is preklinisch, en een aanzienlijk deel komt uit dezelfde onderzoekslijn die het peptide heeft ontwikkeld. Met het publicatietypefilter clinical trial blijven er drie echte Selank-studies over, alle drie Russischtalig en gepubliceerd in hetzelfde tijdschrift[5].
De oorspronkelijke klinische studie uit 2008 vergeleek bij 62 patiënten met gegeneraliseerde angststoornis of neurasthenie veertien dagen Selank met medazepam; er was geen placebo-arm, alleen een actieve vergelijking, en mede-ontwikkelaars Myasoedov en Seredenin zijn coauteur[6]. In 2014 volgde een open vergelijking met fenazepam bij 60 patiënten, opnieuw zonder placebo en zonder blindering[7]. Een derde studie zette bij 70 patiënten fenazepam alleen af tegen fenazepam plus Selank gedurende acht weken; PubMed labelt dat record als gerandomiseerde gecontroleerde studie, maar de beschreven opzet is een niet-gerandomiseerd vergelijkend onderzoek — het label dekt de werkelijkheid niet[8]. De aanduiding “fase 3-trial” die op verkooppagina’s opduikt, staat in geen van deze publicaties.
Het enige placebogecontroleerde humane onderzoek is beeldvormend: 52 gezonde deelnemers ondergingen rusttoestand-fMRI voor en na eenmalige toediening van Semax, Selank of placebo, waarbij verschillen in functionele connectiviteit tussen de rechter amygdala en de rechter temporale cortex werden beschreven[9]. Klinische of cognitieve eindpunten ontbraken; die bevinding laat zich dus niet vertalen naar “minder angst”. Alles opgeteld rust het gepubliceerde werkzaamheidsbewijs op ongeveer 190 patiënten plus 52 gezonde vrijwilligers. Een systematische review of meta-analyse bestaat niet, replicatie buiten Rusland evenmin[5], en op ClinicalTrials.gov staat geen enkele studie met Selank als interventie geregistreerd[10].
Onderstaand overzicht beschrijft uitsluitend waar het onderzoek zich op richt en waar de Russische registratie op steunt. Het zijn geen bij mensen aangetoonde effecten.
- Angst- en spanningsklachten — het domein waarop de Russische registratie rust en waarop de drie klinische studies zich richten: gegeneraliseerde angststoornis, neurasthenie en stressgerelateerde aanpassingsproblemen[3][6][7][8].
- Toevoeging aan bestaande medicatie — één Russisch onderzoek keek naar Selank naast een benzodiazepine in plaats van als losstaande behandeling; de opzet was vergelijkend en niet gerandomiseerd[8].
- Hersenconnectiviteit bij gezonde deelnemers — eenmalige toediening met uitsluitend fMRI-connectiviteitsmaten als uitkomst, zonder klinische of cognitieve eindpunten[9].
- GABAerge neurotransmissie in diermodellen — genexpressie- en receptoronderzoek bij ratten, de preklinische basis onder de werkingshypothese[1][2].
Regelgeving in Nederland en België
Selank is in Rusland geregistreerd als geneesmiddel — ATC-code N05BX, registratiehouder Peptogen — met geregistreerde indicaties rond angsttoestanden, neurasthenie, asthenie, slaapklachten en aanpassingsstoornissen[3]. Dat het daar receptvrij wordt afgegeven, maakt concreet hoe ver dat beoordelingskader afstaat van dat van de EMA of de FDA. “Geregistreerd in Rusland” en “goedgekeurd geneesmiddel” zijn niet inwisselbaar.
In de EU en de EER heeft Selank geen handelsvergunning: geen centrale EMA-registratie, geen Nederlandse of Belgische vergunning, en geen vermelding in de Geneesmiddeleninformatiebank van het CBG[11].
In de Verenigde Staten is het evenmin goedgekeurd. Op 29 september 2023 plaatste de FDA “Selank Acetate (TP-7)” in Categorie 2 van de interim-lijst voor grondstoffen voor apotheekbereidingen: stoffen waarbij significante veiligheidsrisico’s werden vastgesteld, naast onder meer BPC-157, MOTS-c en Semax. In september 2024 verdween Selank uit die categorie nadat de nominatie was ingetrokken — een intrekking is geen goedkeuring[12]. Selank stond overigens niet op de agenda van de FDA-adviescommissie van 23 en 24 juli 2026; die stemde over zeven andere peptiden[12].
In Nederland is het te koop aanbieden of afleveren van een niet-geregistreerd geneesmiddel verboden onder de Geneesmiddelenwet; het etiket “research chemical” verandert die status niet. Selank is hier ook geen supplement — die wettelijke categorie is op deze stof niet van toepassing. In België analyseerden Sciensano, de Universiteit Gent en het FAGG tien in beslag genomen illegale peptidepreparaten en vonden zij niet-goedgekeurde of nog in klinisch onderzoek zijnde stoffen, verkeerde werkzame stoffen, onjuiste hoeveelheden, lood- en arseenverontreiniging en bacteriële besmetting[13].
Op de WADA-verbodslijst van 2026 wordt Selank niet bij naam genoemd. Vangnetcategorie S0 geldt voor stoffen zonder actuele goedkeuring door enige overheidsinstantie voor therapeutisch gebruik bij mensen; juist doordat er een Russische registratie bestaat, is de toepasselijkheid juridisch onhelder[14]. Sporters leggen die vraag voor aan hun antidopingautoriteit: de Dopingautoriteit in Nederland, NADO Vlaanderen of ONAD in België.
Veiligheid en onbekenden
Over de veiligheid van Selank bij mensen is weinig hards bekend. De Russische publicaties noemen verdraagbaarheid als uitkomstmaat, maar het gaat om kleine, open onderzoeken uit één onderzoekslijn, en buiten Rusland bestaat geen geneesmiddelenbewaking die meldingen verzamelt[6][7][8]. “Er zijn weinig bijwerkingen gemeld” is daarom geen veiligheidsuitspraak, maar een beschrijving van hoe weinig er systematisch is gekeken.
Dat de FDA de stof in 2023 in de categorie voor significante veiligheidsrisico’s plaatste, laat zien dat een toezichthouder die naar hetzelfde dossier keek daar wel degelijk risico’s in zag[12]. Afhankelijkheid, onttrekkingsverschijnselen en misbruikpotentieel zijn nooit systematisch onderzocht — de onafhankelijke review uit 2021 vraagt daar juist om[4]. De veel herhaalde formulering dat Selank even effectief zou zijn als benzodiazepinen maar zonder bijwerkingen of afhankelijkheid, is in geen enkele placebogecontroleerde opzet getoetst.
Langetermijnveiligheid, gebruik tijdens zwangerschap en interacties met andere middelen zijn onbekend terrein. Dat het peptide is afgeleid van een lichaamseigen fragment zegt daarover niets: dat is een argument over herkomst, niet over uitkomsten.
Daar komt het productrisico bij. Wat in Nederland en België online wordt aangeboden, komt niet uit een gereguleerde keten, en het Belgische onderzoek naar in beslag genomen peptidepreparaten vond precies de problemen die daarbij horen[13]. Varianten die onder afwijkende namen circuleren, zoals geacetyleerde of geamideerde derivaten, zijn bovendien niet het in Rusland geregistreerde product; daarnaar is vrijwel niets gepubliceerd, zodat zelfs het beperkte Russische dossier er niet op van toepassing is. Angstklachten zijn een serieuze medische kwestie: wie daarmee worstelt, bespreekt de mogelijkheden met een huisarts of psychiater.