Wat is tirzepatide?
Tirzepatide is een synthetisch peptide dat als dubbele agonist werkt: het activeert zowel de GIP- als de GLP-1-receptor. Farmaceut Eli Lilly bracht de stof op de markt als Mounjaro (diabetes type 2) en Zepbound (gewichtsbeheersing en, in de VS, obstructieve slaapapneu bij obesitas). Zowel de FDA als de EMA hebben tirzepatide goedgekeurd; in Nederland en België is het uitsluitend op recept verkrijgbaar [1][2].
Wat is semaglutide?
Semaglutide is een synthetisch analoog van het darmhormoon GLP-1 en activeert, anders dan tirzepatide, uitsluitend die ene receptor. Novo Nordisk bracht de stof op de markt als Ozempic en Rybelsus (diabetes type 2) en Wegovy (gewichtsbeheersing, en in de VS ook cardiovasculaire risicoreductie en MASH met leverfibrose). Ook semaglutide is door FDA en EMA goedgekeurd en in Nederland en België receptplichtig [3][4].
De vergelijking op mechanisme
Beide middelen bootsen darmhormonen na die na een maaltijd vrijkomen: ze stimuleren glucose-afhankelijk de insulineafgifte, vertragen de maaglediging en dempen het hongergevoel via receptoren in de hersenen. Het verschil zit in het aantal receptoren dat wordt geactiveerd. Semaglutide grijpt uitsluitend aan op de GLP-1-receptor. Tirzepatide activeert daarnaast ook de GIP-receptor, een tweede incretinehormoon waarvan de precieze bijdrage aan het effect op lichaamsgewicht bij mensen nog wordt onderzocht.
Dat extra aangrijpingspunt is een plausibele verklaring voor een sterker effect, maar een werkingsmechanisme is geen bewijs op zichzelf — pas gecontroleerd onderzoek bij mensen laat zien of, en hoe sterk, dat verschil zich vertaalt in de praktijk.
Wat laat rechtstreeks vergelijkend onderzoek zien?
Voor deze twee middelen bestaat, in tegenstelling tot veel andere vergelijkingen in dit vakgebied, wél gerandomiseerd onderzoek dat ze rechtstreeks tegenover elkaar zet — twee keer zelfs, bij een andere indicatie.
Bij diabetes type 2 vergeleek SURPASS-2, een gerandomiseerde, open-label studie bij 1.879 deelnemers, drie onderzochte sterktes tirzepatide met de destijds hoogst goedgekeurde sterkte semaglutide als toevoeging aan metformine. Na 40 weken haalde 57 procent van de deelnemers op de hoogste tirzepatide-sterkte een samengesteld streefdoel (HbA1c van 6,5 procent of lager, met minstens 10 procent gewichtsverlies en zonder ernstige hypoglykemie), tegenover 22 procent onder semaglutide [5].
Bij obesitas zonder diabetes deed SURMOUNT-5 hetzelfde: een gerandomiseerde, open-label studie bij 751 deelnemers, met de hoogst onderzochte sterktes van beide middelen. Na 72 weken kwam het gemiddelde gewichtsverlies uit op 20,2 procent met tirzepatide tegenover 13,7 procent met semaglutide; 19,7 procent van de tirzepatide-groep verloor minstens 30 procent van het lichaamsgewicht, tegenover 6,9 procent onder semaglutide. Ook de tailleomvang nam sterker af met tirzepatide [6].
Beide studies waren open-label — deelnemers en behandelaars wisten welk middel iemand kreeg, wat het risico op vertekening bij subjectief gerapporteerde uitkomsten iets vergroot ten opzichte van dubbelblind onderzoek. Aan de harde, objectief gemeten uitkomsten (HbA1c, lichaamsgewicht, tailleomvang) verandert dat niets. Voor geen van beide middelen bestaat vooralsnog gepubliceerd rechtstreeks vergelijkend onderzoek naar harde cardiovasculaire eindpunten zoals hartinfarct of beroerte; semaglutide (Wegovy) heeft daarvoor wel een eigen, tegen placebo gecontroleerde goedkeuring, gebaseerd op de SELECT-studie.
Regulatoire status: allebei goedgekeurd, verschillende reikwijdte
Beide middelen zijn door zowel de FDA als de EMA goedgekeurd voor diabetes type 2 en voor gewichtsbeheersing bij obesitas of overgewicht met een gewichtsgerelateerde aandoening [1][2][3][4]. Semaglutide heeft in de VS bovendien goedkeuringen die tirzepatide (nog) niet heeft: cardiovasculaire risicoreductie bij bestaande hart- en vaatziekte, en MASH met leverfibrose [3]. Tirzepatide heeft op zijn beurt een Amerikaanse goedkeuring voor obstructieve slaapapneu bij obesitas, een indicatie waarvoor semaglutide niet is geregistreerd [1]. Beide bijsluiters bevatten dezelfde boxed warning voor schildklier-C-celtumoren die bij knaagdieren zijn gezien; de relevantie daarvan voor mensen is voor geen van beide middelen vastgesteld [1][3].
In het bredere GLP-1-landschap zijn dit de twee middelen met de langste marktgeschiedenis en de meest uitgebreide veiligheidsdata. Vergoeding in Nederland en België verschilt per indicatie en per middel, en wijzigt regelmatig; dat is iets om met de behandelend arts of apotheker te bespreken, niet iets waarover dit artikel een uitspraak doet.
Wat betekent dit?
In de twee beschikbare hoofd-aan-hoofdvergelijkingen gaf tirzepatide een groter gemiddeld effect dan semaglutide, zowel op HbA1c en gewicht bij diabetes type 2 als op gewichtsverlies bij obesitas. Dat is een gemiddelde uit een studiepopulatie, geen garantie voor een individueel resultaat — en het zegt niets over welk middel voor een specifieke persoon het meest geschikt is. Semaglutide heeft dan weer goedkeuringen en onderzoeksdata op terreinen waar tirzepatide nog niet is gevolgd, zoals cardiovasculaire risicoreductie. Welke van de twee, of geen van beide, bij een individuele situatie past, is een afweging tussen arts en patiënt, waarin naast de gemiddelde studie-uitkomsten ook bijwerkingen, andere aandoeningen en persoonlijke voorkeur meewegen. Dit artikel is informatief bedoeld en geen behandeladvies.