Twee goedgekeurde middelen, één experimentele stof
Semaglutide is een GLP-1-receptoragonist met een handelsvergunning in de EU: als Ozempic voor diabetes type 2 en als Wegovy voor gewichtsbeheersing bij obesitas of overgewicht met gezondheidsrisico's. Het is uitsluitend op recept verkrijgbaar, via de arts en binnen medische begeleiding [1]. Tirzepatide, bekend als Mounjaro, activeert naast de GLP-1-receptor ook de receptor van het darmhormoon GIP en is in de EU eveneens goedgekeurd voor diabetes type 2 en voor gewichtsbeheersing — onder dezelfde voorwaarde: alleen op recept [2].
Retatrutide hoort in een andere categorie. Deze zogeheten triple-agonist zit nog in klinisch onderzoek en heeft nergens ter wereld een handelsvergunning [3]. Datzelfde geldt voor andere kandidaten in de pijplijn, zoals combinatiepreparaten en middelen in tabletvorm die momenteel in studies worden onderzocht. Zolang die beoordeling niet is afgerond, blijven het experimentele stoffen met open vragen over veiligheid en toepassing.
Eén, twee of drie receptoren: de werking naast elkaar
Alle drie de middelen bouwen voort op hetzelfde fundament: het darmhormoon GLP-1, dat de insulineafgifte stimuleert wanneer de bloedsuiker verhoogd is, de maaglediging vertraagt en via de hersenen het hongergevoel dempt. Hoe dat hormoon precies werkt, leggen we uit in ons artikel over wat GLP-1 eigenlijk betekent.
Het verschil zit in het aantal aangrijpingspunten. Semaglutide richt zich op één receptor: die van GLP-1 [1]. Tirzepatide voegt daar de GIP-receptor aan toe; onderzocht wordt hoe die tweede route precies bijdraagt, maar de combinatie lijkt het effect op gewicht en bloedsuiker te versterken [2]. Retatrutide gaat nog een stap verder en activeert ook de glucagonreceptor. De hypothese is dat die derde route het energieverbruik verhoogt, al is dat mechanisme bij mensen nog onderwerp van studie [3].
Wat de belangrijkste studies tonen
Voor semaglutide is STEP 1 de bekendste studie: een gerandomiseerd onderzoek bij ruim 1.900 volwassenen met obesitas of overgewicht, zonder diabetes. Na 68 weken verloren deelnemers met semaglutide gemiddeld ongeveer vijftien procent lichaamsgewicht, tegenover ruim twee procent in de placebogroep [4].
Tirzepatide en semaglutide zijn inmiddels ook rechtstreeks vergeleken. In de SURMOUNT-5-studie, een open-label onderzoek bij ruim 750 volwassenen met obesitas, verloren deelnemers met tirzepatide na 72 weken gemiddeld ongeveer twintig procent lichaamsgewicht, tegenover bijna veertien procent met semaglutide [5]. Retatrutide haalde de krantenkoppen met een fase 2-studie: bij de hoogst onderzochte sterkte verloren deelnemers na 48 weken gemiddeld ongeveer een kwart van hun lichaamsgewicht; maag-darmklachten waren de meest gemelde bijwerkingen [3].
Een kanttekening: percentages uit losse studies laten zich niet één-op-één vergelijken, omdat populaties, studieduur en opzet verschillen. Alleen directe vergelijkingen zoals SURMOUNT-5 zeggen iets over de onderlinge verhouding. Voor retatrutide geldt bovendien dat het fase 3-programma nog loopt en dat peer-reviewed publicaties daarvan moeten worden afgewacht; de stand van het onderzoek houden we bij in ons dossier over retatrutide.
Wat een handelsvergunning betekent
Het verschil tussen goedgekeurd en experimenteel is geen formaliteit. Een handelsvergunning betekent dat toezichthouders als EMA en FDA het volledige dossier hebben beoordeeld: werkzaamheid, veiligheid én productiekwaliteit. Na toelating blijft het middel onder toezicht staan en worden bijwerkingen systematisch verzameld. Bovendien schrijft een arts het middel pas voor na een afweging van indicatie, voorgeschiedenis en mogelijke contra-indicaties, en volgt die het gebruik op [1][2].
Bij een experimentele stof als retatrutide ontbreekt die hele keten. Langetermijnveiligheid, de juiste toepassing en zeldzamere bijwerkingen zijn nog open vragen die het lopende onderzoek moet beantwoorden [3].
Via de arts of via een webshop: onvergelijkbare werelden
Wie een goedgekeurd middel via de arts en apotheek krijgt, ontvangt een product waarvan herkomst, samenstelling en kwaliteit gecontroleerd zijn. Webshops die semaglutide, tirzepatide of retatrutide aanbieden — vaak met een etiket als 'research chemical' of 'niet voor menselijke consumptie' — vallen buiten elke vorm van toezicht. De Amerikaanse toezichthouder FDA waarschuwt expliciet voor zulke producten: analyses en meldingen wijzen op verkeerde of onbekende bestanddelen, afwijkende hoeveelheden werkzame stof en vervalsingen die zich als merkproduct voordoen [6].
Daar komt bij dat bij zulke producten niemand meekijkt: geen arts die de indicatie beoordeelt, geen apotheker die de kwaliteit borgt en geen systeem dat bijwerkingen registreert. Het gaat dus niet om twee versies van hetzelfde, maar om twee fundamenteel verschillende werelden: een gereguleerd geneesmiddel binnen medische begeleiding tegenover een ongecontroleerde stof van onbekende makelij.
Kort samengevat
Semaglutide en tirzepatide zijn goedgekeurde geneesmiddelen met een stevig onderzoeksdossier, beschikbaar via de arts en binnen medische begeleiding. Retatrutide is een experimentele triple-agonist waarvan de eerste resultaten opvallen, maar die nog niet door toezichthouders is beoordeeld — meer daarover in ons dossier over retatrutide en in ons uitlegartikel over GLP-1. Dit artikel is informatief bedoeld en geen behandeladvies; bespreek vragen over gewicht of bloedsuiker met een arts.