Wat is semaglutide?
Semaglutide is een synthetisch analoog van GLP-1 (glucagon-like peptide-1), een darmhormoon dat na een maaltijd vrijkomt. Het molecuul is chemisch aangepast zodat het veel langer in het lichaam actief blijft dan het natuurlijke hormoon, waardoor een wekelijkse of zelfs dagelijkse toediening volstaat[1]. Farmaceut Novo Nordisk bracht de stof onder drie merknamen op de markt, elk gekoppeld aan een eigen goedkeuring: Ozempic (injectie, diabetes type 2, FDA-goedkeuring december 2017), Rybelsus (tablet, diabetes type 2, eerste FDA-goedkeuring 2019) en Wegovy (injectie, gewichtsbeheersing, FDA-goedkeuring juni 2021)[1][2].
In Europa liep de goedkeuring via het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA): Ozempic kreeg een EU-brede handelsvergunning voor diabetes type 2, en Wegovy volgde op 6 januari 2022 voor gewichtsbeheersing bij obesitas (BMI ≥ 30) of overgewicht (BMI ≥ 27) met minstens één gewichtsgerelateerde aandoening[3]. Semaglutide hoort daarmee, samen met tirzepatide, tot de kleine groep onderzoekspeptiden op deze site die daadwerkelijk als geneesmiddel zijn geregistreerd — en is binnen het GLP-1-landschap het langst op de markt en het breedst onderzocht.
Sindsdien is de Amerikaanse goedkeuring van Wegovy verder uitgebreid: in maart 2024 om het risico op cardiovasculaire sterfte, hartinfarct en beroerte te verlagen bij volwassenen met overgewicht of obesitas en bestaande hart- en vaatziekte, en in augustus 2025 voor MASH (metabolic dysfunction-associated steatohepatitis, een vorm van leverontsteking) met matige tot gevorderde fibrose[2]. Daarnaast bestaat er een grote, ongereguleerde markt: tijdens wereldwijde tekorten (2022-2024) doken nagemaakte pennen op, en online circuleren 'onderzoekschemicalie'-versies voor cosmetisch gewichtsverlies. Dit dossier bespreekt eerst het onderzoek achter de goedgekeurde indicaties, en gaat in de paragrafen regelgeving en veiligheid in op die tweede, ongereguleerde werkelijkheid.
Hoe werkt het?
GLP-1 is een incretinehormoon: het komt na een maaltijd vrij uit de darm en zet de alvleesklier aan tot insulineafgifte, in verhouding tot de hoeveelheid opgenomen glucose. Daarnaast vertraagt het de maaglediging en werkt het in op verzadigingscentra in de hersenen, wat de energie-inname vermindert[1]. Natuurlijk GLP-1 wordt in het lichaam binnen enkele minuten afgebroken; semaglutide is zo aangepast dat het dagen tot een week actief blijft, waardoor een stabielere en langduriger receptoractivatie ontstaat[1].
Dat ontwerp maakt semaglutide vergelijkbaar met andere incretine-analogen, zoals de dubbele GIP/GLP-1-agonist tirzepatide en de experimentele triple agonist retatrutide. Het verschil zit in het aantal receptoren dat wordt geactiveerd: semaglutide grijpt uitsluitend aan op de GLP-1-receptor, terwijl de nieuwere middelen bewust op meerdere routes tegelijk inwerken in een poging het effect te vergroten.
Het werkingsmechanisme verklaart waarom een effect op eetlust en bloedsuiker plausibel is, maar is geen bewijs op zichzelf. Of, en hoe sterk, dat effect zich vertaalt in klinisch relevante uitkomsten bij mensen moet uit gecontroleerde studies blijken — en juist daar is semaglutide, in vergelijking met de meeste andere compounds op deze site, uitzonderlijk uitgebreid onderzocht.
Wat zegt het onderzoek?
De klinische onderbouwing rust op meerdere grote studieprogramma's. Het SUSTAIN-programma testte semaglutide bij diabetes type 2. In SUSTAIN-6, een gerandomiseerde, dubbelblinde, placebogecontroleerde studie bij 3.297 deelnemers met diabetes type 2 en een hoog cardiovasculair risico, kwam een samengesteld eindpunt van cardiovasculaire sterfte, niet-fataal hartinfarct of niet-fatale beroerte voor bij 6,6 procent van de semaglutide-groep tegenover 8,9 procent van de placebogroep, over een periode van ongeveer twee jaar[4].
Het STEP-programma onderzocht semaglutide bij obesitas en overgewicht zonder diabetes. In de registratiestudie STEP 1 (gerandomiseerd, dubbelblind, placebogecontroleerd, n=1.961) verloren deelnemers na 68 weken gemiddeld 14,9 procent van hun lichaamsgewicht, tegenover 2,4 procent onder placebo[5]. Een verlengingsstudie liet zien dat het grootste deel van dat gewichtsverlies terugkwam binnen een jaar na het staken van de behandeling, wat wijst op een effect dat aanhoudend gebruik vereist.
Het meest verstrekkende resultaat kwam uit SELECT, een gerandomiseerd, dubbelblind onderzoek bij 17.604 volwassenen met overgewicht of obesitas, bestaande hart- en vaatziekte maar zonder diabetes. Na gemiddeld bijna 40 maanden kwam een cardiovasculair eindpunt (cardiovasculaire sterfte, niet-fataal hartinfarct of niet-fatale beroerte) voor bij 6,5 procent van de semaglutide-groep tegenover 8,0 procent van de placebogroep — een relatieve risicoreductie van 20 procent[6]. Dat onderzoek vormde de basis voor de Amerikaanse goedkeuring van Wegovy voor cardiovasculaire risicoreductie in maart 2024, los van de goedkeuring voor gewichtsverlies.
Recenter onderzoek richt zich op de lever. In een gerandomiseerd, dubbelblind, placebogecontroleerd onderzoek bij mensen met MASH en matige tot gevorderde leverfibrose (deel 1 van een lopende studie, n=1.197) bereikte 62,9 procent van de semaglutide-groep na 72 weken resolutie van de leverontsteking zonder verergering van de fibrose, tegenover 34,3 procent onder placebo; bij 36,8 procent verbeterde de fibrose zonder verergering van de leverontsteking, tegenover 22,4 procent onder placebo[2]. Op basis van die resultaten kreeg Wegovy in augustus 2025 een versnelde FDA-goedkeuring voor deze indicatie; het tweede deel van de studie, met langetermijnuitkomsten, loopt nog door tot 2029.
- Diabetes type 2 — goedgekeurde indicatie (Ozempic, Rybelsus), onderbouwd met het SUSTAIN-programma, inclusief cardiovasculaire uitkomstdata[4].
- Gewichtsbeheersing bij obesitas en overgewicht — goedgekeurde indicatie (Wegovy), onderbouwd met het STEP-programma[5].
- Cardiovasculair risico bij bestaande hart- en vaatziekte — goedgekeurde indicatie in de VS (Wegovy, sinds 2024), gebaseerd op de SELECT-studie[6].
- MASH met leverfibrose — goedgekeurde indicatie in de VS (Wegovy, sinds 2025), gebaseerd op deel 1 van een lopende studie; langetermijnuitkomsten volgen nog[2].
Regelgeving in Nederland en België
De FDA keurde semaglutide in stappen goed: Ozempic voor diabetes type 2 in december 2017, Rybelsus (de orale vorm) in 2019, en Wegovy voor gewichtsbeheersing in juni 2021. Daarna volgden uitbreidingen voor Wegovy: cardiovasculaire risicoreductie in maart 2024 en MASH met leverfibrose in augustus 2025[1][2]. In de EU verliep de goedkeuring via de EMA, met een handelsvergunning voor Wegovy op 6 januari 2022[3]. Alle drie de merken bevatten dezelfde werkzame stof; het merk en de toedieningsvorm bepalen de goedgekeurde indicatie, niet de samenstelling.
Tussen 2022 en eind 2024 kampten Ozempic en Wegovy met aanhoudende wereldwijde tekorten, veroorzaakt door productiecapaciteit die de sterk gestegen vraag niet bijhield — mede aangewakkerd door off-labelgebruik voor cosmetisch gewichtsverlies. Het Nederlandse College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG) waarschuwde herhaaldelijk voor het aanhoudende tekort en adviseerde behandelaars om geen nieuwe patiënten op deze middelen in te stellen; de startdosering van Ozempic werd pas begin december 2024 weer breed beschikbaar in Nederland[7]. Tijdens deze periode meldde de EMA in oktober 2023 dat er bij groothandels in Oostenrijk en Duitsland nagemaakte Ozempic-pennen waren aangetroffen, met een echt ogende verpakking maar een niet-actieve serienummerregistratie[8].
Vergoeding verschilt sterk per indicatie en per land. In Nederland is Wegovy sinds 1 april 2024 beperkt opgenomen in het Geneesmiddelenvergoedingssysteem (GVS), uitsluitend voor mensen met een BMI van 35 kg/m² of hoger, een ernstige gewichtsgerelateerde aandoening, en een aantoonbaar afgeronde gecombineerde leefstijlinterventie van minstens twee jaar zonder het beoogde gewichtsverlies[9]. In België wees de bevoegde minister een terugbetaling van Wegovy voor obesitas af, na een negatief advies van de Commissie Tegemoetkoming Geneesmiddelen binnen het RIZIV; voor Ozempic en Rybelsus bij diabetes type 2 geldt wel terugbetaling, met sinds 1 februari 2026 een voorafgaande machtiging van de adviserend arts van het ziekenfonds om oneigenlijk gebruik voor gewichtsverlies tegen te gaan[10].
Veiligheid en onbekenden
Semaglutide draagt, net als tirzepatide, een boxed warning voor schildklier-C-celtumoren: bij knaagdieren die de stof kregen, ontstonden deze tumoren bij klinisch relevante blootstelling. Of dat effect zich ook bij mensen voordoet, inclusief medullaire schildklierkanker (MTC), is niet vastgesteld — de bijsluiter noemt de humane relevantie expliciet onbekend. Het middel is gecontra-indiceerd bij een persoonlijke of familiegeschiedenis van MTC of het syndroom MEN 2[1][2].
Maag-darmklachten (misselijkheid, braken, diarree) zijn de meest gemelde bijwerking, in lijn met andere GLP-1-middelen. De bijsluiter noemt daarnaast acute pancreatitis, acute galblaasaandoeningen, acuut nierletsel, het risico op complicaties van diabetische retinopathie bij mensen met diabetes, en overgevoeligheidsreacties als aandachtspunten. De productinformatie bevat ook een waarschuwing over suïcidale gedachten of gedrag, met het advies alert te zijn op stemmingsveranderingen tijdens behandeling[1][2].
De grootste onbekenden liggen buiten de goedgekeurde, via de apotheek verkregen versie. De tekorten van 2022-2024 en de daaropvolgende nagemaakte pennen laten zien dat een deel van de markt buiten elke controle op identiteit, zuiverheid en steriliteit valt[7][8] — een risico dat losstaat van de werkzame stof zelf. De Evidence Score van 4/5 geldt voor semaglutide zoals het via de arts wordt voorgeschreven, binnen de goedgekeurde indicaties — niet voor nagemaakte producten of voor gebruik zonder medische begeleiding.