Sermorelin: wat zegt het onderzoek echt?

Wat is sermorelin?

Sermorelin is een synthetisch peptide van 29 aminozuren: het is opgebouwd uit het eerste, biologisch actieve deel van groeihormoon-releasing hormoon (GHRH), met één aangepast aminozuur (norleucine op positie 27) om het iets stabieler te maken. In de literatuur duikt het daardoor ook op onder de naam [Nle27]GHRH(1-29) of GRF(1-29).

Dat maakt sermorelin binnen dit dossierveld een bijzonder geval. Onder de merknaam Geref werd het in de Verenigde Staten goedgekeurd door de FDA: eerst in 1990 als diagnostisch middel, en in 1997 voor behandeling van groeihormoondeficiëntie bij kinderen^[1]. De fabrikant, destijds Serono (later EMD Serono), haalde het middel in 2008 zelf van de markt. Een officiële FDA-vaststelling uit 2013 bevestigt dat die stap niet om reden van veiligheid of werkzaamheid gebeurde, maar om commerciële redenen^[1].

Sindsdien bestaat er geen door de FDA goedgekeurd sermorelin-product meer. Wat vandaag circuleert, is ofwel apotheekbereiding ('compounding') op recept in de Verenigde Staten^[2], ofwel een ongereguleerd product van een online 'research chemical'-verkoper. Geen van beide draagt de goedkeuring die Geref ooit had: apotheekbereiding gebeurt onder een ander regime dan een goedgekeurd geneesmiddel, en bij een grijze-marktflesje controleert niemand of de inhoud klopt met het etiket.

Hoe zou het werken?

Het mechanisme van sermorelin is hetzelfde als bij andere GHRH-analogen: het bindt aan de GHRH-receptor op de hypofysevoorkwab en zet die aan tot afgifte van groeihormoon (GH), dat vervolgens onder meer de productie van IGF-1 in de lever stimuleert^[3].

Een veelgenoemd onderscheid met rechtstreekse toediening van groeihormoon is dat sermorelin de natuurlijke, pulsatiele afgifte van GH in stand houdt: het lichaam blijft zelf via somatostatine afremmen wanneer de spiegel hoog genoeg is. Dat is een plausibel en vaak aangehaald veiligheidsargument, maar het is een mechanistische redenering, geen aangetoond klinisch voordeel ten opzichte van GH-toediening bij volwassenen^[3].

Voor het gebruik waarvoor Geref ooit werd goedgekeurd — kinderen met een vastgestelde groeihormoondeficiëntie — is dit mechanisme met echte uitkomsten (lengtegroei) onderbouwd. Voor het gebruik waarvoor sermorelin vandaag vooral wordt verkocht — 'anti-aging' en vitaliteit bij gezonde volwassenen met een normale GH-productie — is diezelfde route nooit op die manier getest.

Wat zegt het onderzoek?

Sermorelin heeft, anders dan de meeste peptiden in dit dossierveld, een echt klinisch ontwikkelingsdossier achter zich: het was immers een goedgekeurd geneesmiddel. De FDA-registratie uit 1997 voor behandeling van groeigestoordheid door groeihormoondeficiëntie bij kinderen berustte op klinische gegevens die destijds aan de autoriteit zijn voorgelegd, met lengtegroei als uitkomstmaat^[1]. Dat is wezenlijk anders dan bij bijvoorbeeld CJC-1295, waar het humane bewijs zich beperkt tot het meten van hormoonspiegels.

Voor gebruik bij gezonde volwassenen ligt dat anders. De meest aangehaalde studie is een gerandomiseerde, placebogecontroleerde trial uit 1997 bij 19 gezonde mannen en vrouwen van 55 tot 71 jaar, die vier weken een placebo-injectie kregen en daarna zestien weken dagelijks [Nle27]GHRH(1-29) — chemisch sermorelin — zelf toedienden. IGF-1 steeg significant tijdens de behandelperiode^[4].

Die studie meet echter, net als bij CJC-1295, vooral een biomarker: een stijgende IGF-1-spiegel bij gezonde ouderen. Het is geen bewijs dat dit bij mensen zonder groeihormoondeficiëntie leidt tot minder veroudering, meer spierkracht of een merkbaar effect op vitaliteit. Er is geen gepubliceerde, moderne, placebogecontroleerde studie die sermorelin bij gezonde volwassenen test op een harde uitkomstmaat zoals functionele kracht, vetverdeling over langere termijn of levensduur^[3][4].

Waarvoor wordt het onderzocht?

Onderstaande punten beschrijven waarop het gepubliceerde onderzoek zich feitelijk richt. Het is geen aangetoond effect van 'anti-aging'-gebruik bij gezonde volwassenen.

• Groeihormoondeficiëntie bij kinderen — de enige indicatie waarvoor sermorelin daadwerkelijk is goedgekeurd geweest, onderbouwd met lengtegroei als uitkomstmaat^[1].
• Diagnostiek van GH-afgifte — als provocatietest om te beoordelen of de hypofyse nog GH kan afgeven, de eerste goedgekeurde toepassing uit 1990^[1].
• IGF-1-spiegels bij gezonde ouderen — de enige gerandomiseerde, placebogecontroleerde humane studie bij deze doelgroep, met hormoonspiegels als uitkomstmaat^[4].

Regelgeving in Nederland en België

Sermorelin is vandaag nergens ter wereld een geregistreerd geneesmiddel. De Amerikaanse goedkeuring onder de merknaam Geref bestond van 1990/1997 tot de vrijwillige terugtrekking in 2008; sindsdien is er geen opvolger goedgekeurd, en de FDA bevestigde in 2013 expliciet dat die terugtrekking niet om veiligheids- of werkzaamheidsredenen gebeurde^[1]. Dat laatste is relevant omdat het de weg vrijmaakt voor apotheekbereiding ('compounding') op basis van een stof die niet om veiligheidsredenen van de markt verdween, wat verklaart waarom sermorelin in de Verenigde Staten via telehealth- en 'anti-aging'-klinieken op recept wordt aangeboden. Die apotheekbereiding is geen FDA-goedkeuring van een kant-en-klaar product: de FDA controleert zo'n bereiding niet vooraf op werkzaamheid of kwaliteit^[2].

De EMA heeft sermorelin niet beoordeeld en er bestaat geen Europese handelsvergunning. In Nederland komt sermorelin niet voor in de Geneesmiddeleninformatiebank van het CBG^[5], in België is het niet vergund door het FAGG^[6]. Praktisch betekent dat: verkoop of levering voor menselijke consumptie is niet toegelaten, ook niet via de 'research chemical'-constructie waarmee online verkopers werken.

Voor sporters is de situatie eenduidig. Sermorelin staat met naam genoemd op de WADA-dopinglijst onder categorie S2.2.4, groeihormoon-releasing factoren, naast onder meer CJC-1295 en tesamoreline, en is daarmee te allen tijde verboden — binnen én buiten wedstrijdverband^[7][8].

Veiligheid en onbekenden

Sermorelin is, dankzij het verleden als goedgekeurd geneesmiddel, een van de weinige peptiden in dit dossierveld met een echt veiligheidsdossier bij een afgebakende groep: kinderen met groeihormoondeficiëntie. Daaruit komt een consistent beeld van vooral lokale reacties: in de klinische studies die aan de Amerikaanse productinformatie ten grondslag lagen, kreeg ongeveer één op de zes behandelde kinderen een reactie op de injectieplaats, en werden daarnaast onder meer hoofdpijn, blozen en huiduitslag gemeld; ernstige allergische reacties werden niet gerapporteerd^[9].

Dat veiligheidsdossier betreft echter kinderen met een vastgesteld hormoontekort, behandeld onder medisch toezicht, op een vastgestelde dosering. Het zegt weinig over het gebruik waarvoor sermorelin vandaag vooral wordt verkocht: gezonde volwassenen zonder groeihormoondeficiëntie, zonder medisch toezicht, via een ongereguleerd of buiten-label kanaal. Voor die groep ontbreken langetermijnveiligheidsdata vrijwel volledig; de enige gerandomiseerde studie bij gezonde ouderen liep zestien weken^[4].

Daar komt een risico bij dat losstaat van de stof zelf: het product. Een flesje van een online 'research chemical'-verkoper valt buiten elk toezicht op identiteit, zuiverheid, hoeveelheid werkzame stof en steriliteit. Dat sermorelin ooit een goedgekeurd geneesmiddel was, zegt dus niets over de kwaliteit van wat vandaag buiten een apotheek wordt verkocht.