LL-37: wat zegt het onderzoek echt?

Wat is LL-37?

LL-37 is, anders dan de meeste andere stoffen in dit dossier, geen volledig synthetisch bedacht molecuul: het is het enige cathelicidine-peptide dat het menselijk lichaam zelf aanmaakt. Het ontstaat doordat het voorlopereiwit hCAP18 wordt afgeknipt tot een actief fragment van 37 aminozuren dat begint met twee leucines — vandaar de naam. Huidcellen, witte bloedcellen en slijmvliezen maken het aan als onderdeel van de aangeboren afweer, vooral bij ontsteking, infectie of beschadiging van de huid^[1].

Wat online als 'LL-37' wordt verkocht, is een in het laboratorium nagemaakte versie van ditzelfde fragment — chemisch identiek aan wat het lichaam zelf produceert, maar geproduceerd en verhandeld buiten elk geneesmiddelenkader. Die lichaamseigen oorsprong wordt in marketing vaak aangegrepen om het middel als vanzelfsprekend veilig of 'natuurlijk' voor te stellen. Dat een stof van nature voorkomt, zegt echter niets over de veiligheid of werkzaamheid van een toegediende, geconcentreerde dosis ervan.

LL-37 is daarnaast een dubbelzinnig molecuul in de wetenschappelijke literatuur: dezelfde eigenschappen die het nuttig maken tegen bacteriën en virussen, worden in ander onderzoek juist in verband gebracht met ontstekingsziekten van de huid. Dit dossier beschrijft beide kanten, en waar de grijze markt daar overheen stapt.

Hoe zou het werken?

LL-37 is positief geladen en vouwt zich op tot een helixvorm die zich kan binden aan de negatief geladen buitenkant van bacteriën, waarna het de celmembraan kan verstoren. Preklinisch onderzoek beschrijft op die manier activiteit tegen een breed scala aan bacteriën, sommige schimmels en bepaalde virussen^[1][2]. Daarnaast bindt het peptide bacteriële endotoxines en kan het immuuncellen aantrekken naar een plek van infectie of weefselschade, wat het naast een direct antimicrobieel effect ook een signalerende rol in de afweer geeft^[2].

Een tweede onderzochte route loopt via wondgenezing: in preklinisch werk wordt beschreven dat LL-37 de vorming van nieuwe bloedvaten en de migratie van huidcellen naar een wondrand kan bevorderen, naast zijn antibacteriële werking ter plekke^[1].

Die veelzijdigheid heeft een keerzijde die in de dermatologische literatuur apart is onderzocht: bij de huidziekte psoriasis wordt beschreven dat LL-37 zich bindt aan lichaamseigen DNA van afstervende cellen en dat complex omzet in een signaal dat een bepaald type afweercel activeert, wat vervolgens een zichzelf versterkende ontstekingsreactie in de huid op gang zou kunnen brengen^[3]. Bij de huidaandoening rosacea wordt een ander mechanisme beschreven: daar zou de verwerking van het voorlopereiwit tot LL-37 verstoord zijn, waardoor afwijkende fragmenten ontstaan die roodheid en zichtbare adertjes in de hand zouden kunnen werken^[4]. Beide bevindingen komen uit onderzoek naar huidweefsel van patiënten en uit diermodellen — ze tonen een plausibel mechanisme, geen bewezen oorzakelijk verband bij iedere patiënt.

Wat zegt het onderzoek?

Het gros van het onderzoek naar LL-37 is celkweek- en diermodelwerk naar de rol van het peptide in de natuurlijke afweer en naar ontstekingsziekten van de huid^[1][2][3][4]. Dat is een omvangrijke, decennialange literatuur, maar overwegend mechanistisch van aard: ze beschrijft hoe het lichaam zijn eigen LL-37 gebruikt, niet wat er gebeurt als iemand er extra van toegediend krijgt.

Daarnaast bestaat er, in tegenstelling tot veel andere 'research peptides', wel degelijk gepubliceerd gerandomiseerd onderzoek bij mensen — maar steeds met een lokaal aangebrachte crème of gel op een huidwond, niet met een injectie of orale toediening. Een Zweedse eerste-in-mens-studie uit 2014 bij 34 mensen met een moeilijk genezende veneuze beenwond vond bij de laagste geteste concentratie een duidelijk snellere genezingssnelheid dan bij placebo; bij de hoogste geteste concentratie was dat verschil er niet^[5]. Een grotere, meercentrische vervolgstudie uit 2021 bij 148 patiënten vond over de hele onderzoeksgroep geen significant effect op genezing, maar wél een verbetering in een vooraf niet geplande subgroep met grotere wonden^[6] — een resultaat dat aanleiding geeft tot verder onderzoek, maar op zichzelf geen bevestigd effect is.

Een derde gerandomiseerde, dubbelblinde studie uit 2023 testte een LL-37-crème bij 48 mensen met een licht geïnfecteerde diabetische voetwond en vond na vier weken meer nieuw weefselherstel (granulatie) in de behandelgroep dan bij placebo, zonder dat de gemeten ontstekingswaarden of bacteriehoeveelheid verschilden^[7]. Dat is het eerste directe menselijke bewijs dat lokaal toegediend LL-37 iets aan een wond kan doen — maar het gaat om een klein onderzoek, een lage, lokale concentratie op een wondoppervlak, en een smal toepassingsgebied. Er is geen enkele humane studie naar toediening elders in het lichaam, naar andere indicaties, of naar herhaald gebruik over langere tijd.

Waarvoor wordt het onderzocht?

Onderstaande toepassingen beschrijven waar de onderzoekslijnen zich op richten. Het zijn onderzochte mechanismen en een smal getest toepassingsgebied, geen aangetoonde of goedgekeurde behandelingen.

• Lokale wondgenezing — topisch aangebrachte LL-37-crème of -gel bij moeilijk genezende veneuze beenwonden en diabetische voetwonden, in enkele kleine tot middelgrote humane studies^[5][6][7].
• Antimicrobiële en antivirale werking — breedspectrumactiviteit tegen bacteriën, sommige schimmels en virussen, vrijwel uitsluitend aangetoond in laboratorium- en diermodellen^[1][2].
• Rol bij ontstekingshuidziekten — een mogelijk aandeel in de ontstekingsprocessen bij psoriasis en rosacea, onderzocht in patiëntweefsel en diermodellen — hier als verklarend mechanisme, niet als beoogde behandeling^[3][4].

Regelgeving in Nederland en België

LL-37 is nergens ter wereld goedgekeurd als geneesmiddel. De humane studies naar topische toepassing bij wondgenezing zijn klinisch onderzoek binnen een gereguleerd traject, geen basis voor een bestaand, verkrijgbaar geneesmiddel^[5][6][7].

In Nederland komt LL-37 niet voor in de Geneesmiddeleninformatiebank van het CBG, en in België is het niet vergund door het FAGG^[8][9]. Er bestaat dus geen legale, gereguleerde weg om het als geneesmiddel te verkrijgen in Nederland of België. Online wordt het peptide desondanks breed aangeboden onder het etiket 'research chemical' of als zogenaamd 'immuunpeptide' — etiketten die de verkoper juridisch indekken en niets zeggen over kwaliteit, zuiverheid of de juistheid van de gezondheidsclaims eromheen.

Veiligheid en onbekenden

In de gepubliceerde humane studies naar topisch aangebrachte LL-37 op een wond werden geen ernstige behandelingsgerelateerde bijwerkingen gerapporteerd^[5][6][7]. Dat zegt echter alleen iets over die specifieke, lokale, kortdurende toepassing op beschadigde huid — niet over andere toedieningsvormen, andere doses of langduriger gebruik, waarnaar eenvoudigweg geen gepubliceerd humaan veiligheidsonderzoek bestaat.

Een theoretisch aandachtspunt dat uit ander onderzoek naar voren komt, is dat te veel of verkeerd verwerkt LL-37 in de huid juist in verband wordt gebracht met ontstekingsziekten als psoriasis en rosacea^[3][4]. Dat een stof in de ene context een beschermend afweermechanisme is en in een andere context met ontsteking samenhangt, onderstreept vooral hoe weinig er bekend is over wat een zelftoegediende, ongecontroleerde dosis bij een gezond iemand zou doen.

Daar komt het risico van het product zelf bovenop: LL-37 dat online als 'research chemical' wordt verkocht, valt buiten elke kwaliteitscontrole op identiteit, zuiverheid, hoeveelheid werkzame stof of steriliteit. Niets in de bestaande wetenschappelijke literatuur zegt iets over de veiligheid van wat er in zo'n flesje daadwerkelijk zit.